معرفی جاذبه های گردشگری استان کردستان(قسمت دوم: غار کرفتو)
غار کرفتو بزرگترین غار باستانی ایران است که بخش هایی از آن دست کن است. این غار محصول مشترک انسان و طبیعت است و یکی از غارهای صخرهای دیدنی و منحصر بفرد است.
نمای خارجی غار
کتیبهای یونانی بر سر در یکی از اتاقهای طبقه سوم این غار وجود دارد که از این غار به عنوان معبد هراکلس نام برده شدهاست.
در معماری این غار علاوه بر ایجاد اتاقها و راهروهای عبوری، سعی شده تا اتاقها با هم مرتبط باشند. نورگیرهایی به سمت بیرون تعبیه شدهاند و بر دیوارهای غار در بعضی از اتاقها نقوشی به صورت تجریدی از حیوانات، انسان و گیاه حجاری شدهاست.
با توجه به پژوهشهای به عمل آمده، در دوران میانزیستی کرفتو در زیر آب بوده و در اواخر این دوره ارتفاعات آن از آب خارج شدهاست.
غار کرفتو از غارهای آهکی و طبیعی است که در ادوار مختلف تغییرات و دگرگونیهای عمده و دخل و تصرفات بسیار در آن به وجود آمدهاست.
طول غار حدود ۷۵۰ متر است و راههای فرعی متعددی از آن منشعب میشود. غار ۴ طبقه دارد و حجاران هنرمند، به زیبایی فضاهایی را در مدخلهای غار تراشیده و اتاقها، راهرو و دالانهای متعددی را به وجود آوردهاند.
این غار در سال ۱۳۷۹ گمانه زنی شد و با بررسیهای باستانشناختی در محوطه بیرون و داخل غار آثاری از دورانهای مختلف به دست آمد. کشف تراشهای سنگی در طبقه چهارم و محوطه بیرون غار میتواند نشانهای از استفاده انسانها در دوران پیش از تاریخ از این غار باشد.
همچنین نمونه سفالها و اشیای به دست آمده، ادامه سکونت انسان را در طول دوران تاریخی اشکانی و ساسانی و دوران اسالمی یعنی سدههای ششم تا هشتم ه. ق مسجل میسازد.
این غار از لحاظ بافت ساختمانی بی نظیر است به گونه ای که ارتفاع دهانه ورودی غار از سر تپه به بیش از ۲۵ متر میرسد که در گذشته راهی بس دشوار و مشکل برای ورود به درون آن بوده ولی در طول ۱۰ سال گذشته و به وسیله چوب و آهن پلکانهایی برای ورود به آن طراحی و نصب شده است.
این غار در ارتفاعی بیش از ۱۰۰ متر از سطح زمین قرار دارد که برای رسیدن به آن باید بیش از ۱۸۰ پله را طی کرد. دالان طبیعی غار بیش از ۶۰۰ متر است که ارتفاع سقف آن از ۱ تا ۱۲ متر متفاوت است.
به دلیل ریزشهایی که در اثر گذشت زمان در صخره های بیرونی در پیرامون دهانه ورودی در مجموعه معماری صخره ای ایجاد شده است، تعداد اطاقها و راهروهای موجود در کلیه طبقات به روشنی قابل تشخیص نیست.
روی دیوار برخی از اطاق های طبقات غار و راهروهای عبوری آنها نقوشی به صورت خلاصه شده از جانوران و گیاهان وجود دارد
زیباترین بخش معماری غار، طبقه سوم آن است که علاوه بر دقت در تراشیدن و کندن اتاقها، فرم خاص سقفها به شیوه کمانی و ایجاد درگاهها و پلههای آستانه آن در پنجرهها و نورگیرهای اتاق ها از نظر تزئینات به کار رفته از اهمیت خاصی برخوردار است.
ستون فقرات غار قریب به ۷۵۰ متر طول دارد که در این مسیر پر پیچ و خم دهانهها و دالانهای گوناگونی منشعب میشود و به همین دلیل تاکنون کسی قادر به شناسایی تمامی این مسیرها و تهیه نقشه کامل از آن نبوده است.
غار کرفتو در سـیـنه یک رشـتـه کـوه آهـکـی در شـمال درهای عـمـیـق قـرار گـرفـته که آثار مـتعـددی از پـناهگاهها، دخـمـهها و حـفـرههایـی نیز در کـنار غار اصـلـی دیـده مـیشـود.
مـوقـعـیـت غار به گـونهای است که به طـور کـلـی بادگـیـر نبوده و در زمـسـتان دامـنـه جـنـوبـی را نـمـیپـوشـانـد، در حـالـی که ۵۰۰ مـتـر دورتـر و در جـنـوبخاوری، غار بادگـیـر بـوده و بـرف آن را کاملا مـیپـوشـانـد. به همین دلیل است که در زمـسـتانها و هـنگام سـرما درون غار گـرم و در تابـسـتان به لحاظ کـوران باد غار خـنک میباشـد.
غار کرفتو در سال ۱۸۱۸ توسط سر رابرت کرپورتر بازدید و کتیبه آن خوانده شد. در سال ۱۸۳۸ هنری اولینسون از غار بازدید کرد و آن چه را که به وسیله کرپورتر از کتیبه خوانده شده بود، اصلاح کرد. در سال ۱۹۶۳، سر اورل اشتین همراه با دستیار هنریاش ایوبخان نقشه اتاقهای حجاری شده، راهروها و دهلیزهای طبیعی را تهیه کردند که البته اکنون با توجه به این که خاکبرداری و پاکسازی راهروها و دهلیزها به طور کامل انجام گرفته، نقشه اشتین کامل نیست.
غار باستانی و زیبای کرفتو به سبب داشتن معماری منحصر به فرد و بینظیر صخرهای همیشه مورد توجه بوده و با شماره ۳۳۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
بر دیواره عمودی طبقات مختلف غار آثار متعددی از گوزن مارال، سوارکار با اسب، حیواناتی ناشناس و… وجود دارد که به سختی قابل مشاهدهاند.
در ضمن خانیکف مستشرق روسی به هنگام بازدید خویش از غار کرفتو در سال ۱۹۱۷ میلادی ، یادگاری از خود بر جای گذاشته که هم اکنون نیز به صورت نوشته ای در یکی از راهروهای جلویی غار مشخص است . علاوه بر این نقوشی دیگر از حیوانات و جانوران بر دیواره اطاقها و راهروها وجود دارد که در نوع خود دارای اهمیت خاص است .
مسیرهای رسیدن به غار:
بسته به اینکه مبداء سفر شما کجاست، طرق مختلفی برای رسیدن به غار کرفتو وجود دارد:
١- از طریق سنندج ( مرکز استان ): از سنندج تا شهر دیواندره ٩۵ کیلومتر فاصله است. این مسیر یک بانده با آسفالت خوب و تماماًکوهستانی است. از دیواندره به سمت سقز حرکت کنید. پس از طی ٣٧ کیلومتر، یک سه راهی در سمت راست وجود دارد که به سه راهی تکاب معروف است. تابلو غار کرفتو در ابتدای سه راهی نصب شده است ( تصویر شماره ٢ ). از سه راهی تکاب تا غار دقیقاً ٣٣ کیلومتر فاصله است. کل مسیر آسفالت و یک بانده است.کیفیت آسفالت مطلوب است. در این مسیر دو سه راهی وجو د دارد که در هر دو لازم است به سمت چپ بپیچید هرچند تابلوی راهنمایی به سمت غار وجود دارد.
٢- مسیر تهران – زنجان: اگر از تهران صرفاً به قصد بازدید غار کرفتو حرکت می کنید ( تصمیم ندارید به همدان یا سنندج بروید یا اینکه بخواهید بعداً از طریق سنندج به تهران بازگردید ) فاصله تهران تا زنجان حدود ٣٢٠ کیلومتر و اتوبان است . از زنجان تا دیواندره از طریق بیجار حدود ٢٠٠ کیلومتر فاصله است که جاده آن آسفالت و یک بانده و بخشی از آن کوهستانی است . ( جمعاً از تهران تا دیواندره ۵٢٠ کیلومتر و تا غار کرفتو ۵٩٠ کیلومتر است. ) اگر می خواهید این مسیر را انتخاب کنید بازدید از تخت سلیمان واقع در ۴٢ کیلومتری تکاب را به شما توصیه می کنم. لازم به توضیح است که یک راه میانبر بسیار کوتاه شما را از تکاب به غار کرفتو هدایت خواهد کرد.
٣- از طریق تبریز: مسیر تبریز، عجب شیر، بناب، ملکان، میاندوآب، بوکان، سقز، غار کرفتو را طی فرمایید.
۴- از طریق ارومیه: مسیر ارومیه، مهاباد، بوکان، سقز، غار کرفتو را طی فرمایید.
امکانات رفاهی:
* در محوطه مقابل غار پارکینگ نسبتاً بزرگی برای توقف خودرو وجود دارد.
* نزدیکترین پمپ بنزین با غار ١۵ کیلومتر فاصله دارد. پمپ بنزین دیگر در جاده دیواندره – سقز و در زرینه ( حدود ۴٠ کیلومتری غار ) واقع شده است.
* سرویس بهداشتی نسبتاً قابل قبول است. توالت فرنگی برای بیماران و بازدیدکنندگان خارجی موجود نیست.
منبع اطلاعات فنی: سازمان میراث فرهنگی استان کردستان.
بخش آیتینری : ایران و ایرانی ها
